Osiedle Nadodrze

Przemiany przestrzeni miejskiej w aspekcie wizualnego i audialnego jej doświadczania przez mieszkańców – laboratorium. Przypadek wrocławskiego osiedla Nadodrze

Projekt finansowany z grantu Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego (październik 2014 – marzec 2015)

Zespół badawczy:

Dr Piotr Jakub Fereński – Instytut Kulturoznawstwa UWr. (kierownik projektu), dr Robert Losiak – Pracownia Badań Pejzażu Dźwiękowego (współwykonawca) oraz grupa 15 studentów kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego

Cel badań:

Analiza przemian przestrzeni miejskiej w aspekcie wizualnego i audialnego jej doświadczania przez mieszkańców Wrocławia. Badania dotyczą zachodniej części wrocławskiej dzielnicy Śródmieście – osiedla Nadodrze. W powojennych dziejach miasta rejon ten przechodził wiele zmian związanych z przekształceniami jego funkcji oraz znaczenia przestrzennego dla całej aglomeracji. Proponowane studium przypadku, dotyczące przeobrażeń zachodzących nie tylko w ikonicznym, ale i dźwiękowym wymiarze pejzażu osiedla, stanowi próbę rekonstrukcji odczuć, postaw, sposobów myślenia oraz stylów życia jego mieszkańców. Badania mają charakter idiograficzny, jednak ich wyniki przyczynić się mogą do dokładniejszego zrozumienia dynamiki procesów miejskich związanych z tworzeniem i przekształcaniem się określonych obszarów urbanistycznych. Specyfika projektu polega nie tylko na spojrzeniu na wyobrażenia dotyczące przestrzeni miejskiej oraz na sposoby jej doświadczania przez pryzmat audiosfery i ikonosfery, tj. swoistych dla niej dźwięków i obrazów, ale też na próbie ukazania powiązań tych doświadczeń z obserwacją zmian zachodzących w przestrzeni urbanistycznej, systemie polityczno-ekonomicznym oraz życiu kulturalnym i społecznym miasta.

Problemy badawcze:

- obrazy i dźwięki jako komunikaty/kody kulturowe i społeczne

- obrazy i dźwięki jako przedmioty doświadczeń estetycznych

- obrazy i dźwięki jako obiekty wyobrażeń o przeszłości i teraźniejszości

- relacje pomiędzy dźwiękiem/obrazem i miejscem: dźwięk i obraz jako wyznaczniki tożsamości miejsca

- audio- i ikonosfera jako sfera kształtująca relacje międzyludzkie: od konfliktów po współegzystencję i współpracę

- elementy ikono- i audiosfery jako czynniki mogące służyć badaniu szeroko rozumianej zmiany społeczno-kulturowej

Metodologia badań:

W prowadzonych badaniach wykorzystana jest tzw. „perspektywa oddolna”, bazująca na wiedzy, pamięci, doświadczeniach, przeżyciach oraz przekonaniach mieszkańców osiedla Nadodrze, których relacje są zbierane w wywiadach. Prowadzone wywiady dotyczą doświadczeń i wyobrażeń przeszłości i teraźniejszości, dziedzictwa oraz wkraczającej w przestrzeń nowoczesności, tego co zanika bądź już zanikło i co stanowiło o dawnej świetności lub było tylko efemeryczne, jak i tego, co stanowi zapowiedź przyszłości. Pytania dotyczą także waloryzacji audio- i ikonosfery: co cenią rozmówcy i co jest im bliskie, a co oceniane jest przez nich negatywnie, jako uciążliwe, nieestetyczne, niefunkcjonalne, niemodne itp. Zgromadzony materiał badawczy zostanie następnie opracowany i poddany analizie, co wg założeń projektu pozwoli cząstkowo choćby ukazać historyczny i współczesny charakter doświadczenia przez mieszkańców przestrzeni miejskiej w jej wymiarach dźwiękowym i obrazowym.